به قلم :  شهرزاد حسن آبادی   پنجشنبه 3 بهمن 1392   07:57 ب.ظ  
اشنایی با افشاریه :

افشاریان، نام دودمانی کرد است که بر ایران حکومت کرد. بنیادگذار این دودمان نادرشاه افشار بود.

نادرشاه از ایل افشار است و افشارها دسته ای از کردهای کرمانج هستند که در اوایل دوره صفوی برای حفاظت ار مرزهای ایران در برابر هجوم ازبکها و ترکمانان از کردستان (در شمال غرب ایران و شرق ترکیه کنونی )به خراسان کوچانده شدند

در ادامه ی مطلب موضوعات زیر را مطالعه میکنیم :


از سقوط صفویان تا تاجگذاری نادر (۱۱۳۵-۱۱۴۸ ه.ق.)

نادرشاه افشار در سال ۱۰۶۶ خورشیدی در ایل افشار در درگز در شمال خراسان به دنیا آمد. این ایل به دو شعبه بزرگ تقسیم می‌شد: یکی قاسملو و دیگری ارخلو ؛ نادر شاه افشار از شعبه اخیر بود. طایفه ارخلو را شاه اسماعیل ازکردستان به خراسان کوچاند و در شمال آن سرزمین، در نواحی ابیورد و دره گز و باخرز تا حدود مرو مسکن داد؛ تا در برابر ازبکان و ترکمانان مهاجم سدی باشند. تعداد بسیاری از این ایلها در زمان شاه عباس اول در ایل شاهسون ادغام گشتند، .

نام اصلی او نادرقلی بود و هنوز به ۱۸ سالگی نرسیده بود که همراه با مادرش در یکی از یورشهای ازبکهای خوارزم به اسارت آنها در آمد. بعد از مدت کوتاهی از اسارت گریخته و به خراسان برگشت و در خدمت حکمران ابیورد باباعلی بیگ بود. او گروه کوچکی را به دور خود جمع کرده بعد از کنترل چند ناحیه خراسان خود را نادرقلی بیگ نامید.

در این هنگام افغان‌ها به رهبری محمود افغان اصفهان را تصرف کرده بودند و شاه سلطان حسین صفوی را به قتل رساندند. با سقوط اصفهان و قتل شاه سلطان حسین، پسر او به نام شاه تهماسب دوم صفوی که از اصفهان به قزوین گریخته بود خود را پادشاه ایران خواند(۱۱۳۵ ه.ق) ولی حکام نواحی گوناگون کشور حاضر به اطاعت از او نشدند. محمود افغان نیز که تنها بر اصفهان و نواحی اطراف آن حکومت می‌کرد کمی بعد بدست پسر عمویش به نام اشرف افغان به قتل رسید(۱۱۳۷ ه.ق). همزمان با این اوضاع و احوال نادر که از میزان نفوذ خاندان صفوی در میان مردم آگاه بود، به شاه تهماسب دوم پیوست و سردار سپاه او شد(۱۱۳۹ ه.ق.). سپس خراسان را به تصرف خود در آورد.[۲]

فئودال بزرگ ملک محمود سیستانی (حاکم سیستان) تا حدی مانع قدرت گیری نادرقلی بیگ شد ولی نادر در سال ۱۷۲۶ پشتیبانی شاه طهماسب صفوی و فتحعلی خان قاجار (پسر شاه قلی خان قاجار و پدربزرگ آقا محمدخان قاجار) را جلب کرده توانست ملک محمود را شکست دهد و حاکمیت شاه ایران را در خراسان بر پا نماید. شاه طهماسب نیز، نادر قلی را والی خود در خراسان اعلام کرد و پس از آن نادر نام خود را به طهماسب قلی تغییر داد. سال بعد او مناسباتش با شاه طهماسب را قطع کرده و بعد از سرکوب چند ایل ترک به حکمرانی کامل خراسان می‌رسد. آنگاه برای به قدرت رساندن شاه طهماسب با افغانها وارد جنگ شده در ۱۷۲۹ رییس افغانها یعنی اشرف افغان را در مهماندوست در نزدیکی دامغان(طی نبرد دامغان) و سپس در مورچه خورت اصفهان و برای بار سوم در زرقان فارس شکست داد و سپس در تعقیب وی، افغانستان را مورد تاخت و تاز قرار داده و قبایل این دیار را مطیع نمود. بدین ترتیب پس از هفت سال شورش افغان‌ها به پایان رسید(۱۱۴۲ ه.ق).

نقشهٔ امپراطوری ایران، ۱۱۲۶ خورشیدی، امپراطوری ایران در سال ۱۱۲۶ خورشیدی (۱۱۶۰ قمری) در زمان دودمان افشاریان.

سپس با دشمنان خارجی وارد جنگ شد و روسها را از شمال ایران راند، اما در زمان جنگ با عثمانیها که غرب ایران را در اشغال داشتند متوجه شورشی در شرق ایران شد و جنگ را نیمه کاره رها کرده به آن سامان رفت. شاه تهماسب صفوی به قصد اظهار وجود دنباله جنگ وی را با عثمانیان گرفت که به سختی منهزم شد.

در سال ۱۱۴۵ ه.ق. به دنبال یک قرارداد میان شاه طهماسب و دولت عثمانی که بخشی از آذربایجان را به آن دولت وا گذار می‌کرد، نادر رهبران ایلها را که پشتیبان صفویه بودند در یک جا جمع نمود و با یاری آنها طهماسب را از شاهی برکنار گردانیده پسر خردسالش به نام عباس(شاه عباس سوم) را به جانشینی برگزید و خود را نایب السلطنه نامید. اما در واقع قدرت اصلی در دست نادر بود. نادر شاه در عرض دو سال کل آذربایجان و گرجستان را از عثمانیان پس گرفت و عثمانیان را به سختی شکست داد.

ویژگی‌های مهم این دوره

ویژگیهای مهم حکومت افشاریه:

  • نظام اداری و حکومتی ایران
  • نظام اجتماعی ایران
  • نظام اقتصادی ایران
  • مناسبات خارجی ایران


طایفه‌ افشار گروهی‌ از تركمنانان‌ غز بودند كه‌ در عهد ‌سلجوقیان از آسیای‌ میانه‌ و تركستان‌ به‌ ایران‌ مهاجرت‌ كرده‌ و در نواحی‌ آذربایجان‌ ایران‌ سكونت‌ یافتند. آنان‌ در عهد ‌صفویه یكی‌ از هفت‌ قبیله‌ اصلی‌ بودند كه‌ در به‌ قدرت‌ رساندن‌ این‌ سلسله‌ نقش‌ مهمی‌ ایفا نمودند. افشارها كه‌ به‌ شعب‌ مختلف‌ تقسیم‌ شده‌ بودند در زمان‌ شاه‌ اسماعیل‌ صفوی‌ به‌ شمال‌ خراسان‌ كوچانده‌ شدند تا از حملات‌ مداوم‌ ازبكان‌ به‌ نواحی‌ مرزی‌ خراسان‌ جلوگیری‌ كنند.
مؤسس‌ این‌ سلسله‌ نادر پسر امامقلی‌ از قبیله‌ افشار بود. وی‌ كودكی‌ و جوانی‌ سختی‌ را پشت‌ سرگذاشت‌ و پس‌ از روبرو شدن‌ با ناملایمات‌ گوناگون‌، در حالی‌ كه‌ كشور ایران‌ عرصه‌ تاخت‌ و تاز سپاهیان‌ افغان‌ و عثمانی‌ شده‌ بود و ازبكان‌ نیز مناطقی‌ از شرق‌ كشور را ضمیمه‌ خود كرده‌ بودند، قد برافراشت‌ و در اندك‌ مدتی‌ نظر آخرین‌ پادشاه‌ صفوی‌ شاه‌ طهماسب‌ را كه‌ زبونانه‌ در صدد جلب‌ حمایت‌ امراء و بزرگان‌ ایران‌ بود به‌ خود جلب‌ كرد. نادر پس‌ از چندی‌ با كنار زدن‌ رقبای‌ اصلی‌ خود به‌ سردار بزرگ‌ شاه‌ طهماسب‌ مبدل‌ گشت‌ و به‌ جنگ‌ با محمود و اشرف‌ افغان‌ كه‌ بیش‌ از هفت‌ سال‌ كشور ایران‌ را محل‌ چپاول‌ و غارت‌ خود ساخته‌ بودند برخاست‌. شجاعت‌ و كفایت‌ مدبرانه‌ نادر سبب‌ شد كه‌ وی‌ در اندك‌ مدتی‌ افغان‌ها را به‌ سختی‌ شكست‌ داده‌ و آنان‌ را از ایران‌ بیرون‌ راند. وی‌ سپس‌ به‌ سلسله‌ جنگهایی‌ بر علیه‌ عثمانیان‌ كه‌ بخش‌ وسیعی‌ از غرب‌ و شمال‌ غرب‌ ایران‌ را به‌ تصرف‌ خود در آورده‌ بودند دست‌ یازید و پس‌ از بیرون‌ راندن‌ آنان‌ و همچنین‌ روسها از خاك‌ ایران‌ طی‌ مراسمی‌ مفصل‌ در دشت‌ مغان‌ خود را شاه‌ ایران‌ اعلام‌ كرد.
نادر در سال‌ 1148 ه. ق‌ بر تخت‌ سلطنت‌ تكیه‌ زد و پس‌ از آرام‌ كردن‌ برخی‌ از استقلال‌ طلبان‌ به‌ قندهار حمله‌ برد. وی‌ پس‌ از سركوب‌ افغانیان‌ این‌ شهر، عازم‌ هندوستان‌ شد و در جنگ‌ كرنال‌ قشون‌ محمد شاه‌ پادشاه‌ هند را به‌ سختی‌ شكست‌ داد و پس‌ از تصرف‌ پیشاور، كشمیر، پنجاب‌ و لاهور وارد دهلی‌ شد. جنگ‌ كرنال‌ با كشتار فراوان‌ هندیان‌ و كسب‌ غنائم‌ بسیار به‌ پایان‌ رسید و نادر از هندوستان‌ عازم‌ خوارزم‌ گشت‌ و امیر آن‌ منطقه‌ را منقاد و مطیع‌ خویش‌ ساخت‌.
اواخر عمر نادر نیز همچنان‌ به‌ جنگ‌ با عثمانیان‌ و نبرد با شورشیان‌ داخلی‌ سپری‌ گشت‌. وی‌ كه‌تعادل‌ روحی‌ خود را ازدست‌ داده‌ بود لكه‌ ننگینی‌ بر كارنامه‌ درخشان‌ خود نهاد و گروه‌ زیادی‌ از مردم‌ ایران‌ را به‌ قتل‌ رساند و پسر رشیدش‌ رضاقلی‌ میرزا را نیز بر اثر سوءظنی‌ باطل‌ كور كرد. نادر در سالهای‌ آخر زندگانی‌ خود تنها به‌ لشكریان‌ غیر ایرانی‌ خویش‌ اعتماد داشت‌ (تركمنان‌، ازبكان‌ وافغانان‌) و حتی‌ درصدد برآمد طی‌ كودتایی‌ كلیه‌ صاحب‌ منصبان‌ و سرداران‌ ایرانی‌ را به‌ قتل‌ برساند ولی‌ نقشه‌ او فاش‌ شد و در سال‌ 1160 ه. ق‌ چند تن‌ از امراء او در فتح‌ آباد قوچان‌ به‌ خیمه‌اش‌ حمله‌ كرده‌ و او را كشتند.
پس‌ از نادر هرج‌ و مرج‌ وسیعی‌ سراسر ایران‌ را فرا گرفت‌ و هر یك‌ از سرداران‌ او در منطقه‌ای‌ از ایران‌ رایت‌ استقلال‌ برافراشتند. برادرزاده‌ نادر بنام‌ علیقلی‌ خان‌ نیز یك‌ چند به‌ نام‌ عادل‌ شاه‌ در خراسان‌ خود را شاه‌ خواند و تمامی‌ فرزندان‌ نادر را قتل‌ عام‌ كرد ولی‌ برادرش‌ ابراهیم‌خان‌ بر او شورید و عادل‌ شاه‌ را از سلطنت‌ بركنار كرد و خود بر تخت‌ نشست‌. ابراهیم‌ نیز پس‌ از مدتی‌ بقتل‌ رسید و شاهرخ‌ پسر رضاقلی‌ میرزا خود را شاه‌ خواند. وی‌ پس‌ از مدتی‌ از سلطنت‌ خلع‌ و نابینا شد ولی‌ بعد از روی‌ كار آمدن‌ چند مدعی‌ دیگر بار دیگر به‌ قدرت‌ دست‌ یافت‌ و در محدوده‌ای‌ كوچك‌ در ایالت‌ خراسان‌ فرمانروایی‌ كرد. این‌ شاهزاده‌ نگون‌ بخت‌ پس‌ از روی‌ كار آمدن‌ آقامحمدخان‌ قاجار به‌ وضع‌ دلخراشی‌ كشته‌ شد.
سلسله‌ افشاریه‌ را می‌توان‌ در خود شخص‌ نادر خلاصه‌ كرد. افشاریه‌ با ظهور نادر و آغاز سلطنت‌ اودر سال‌ 1148 ه. ق‌ آغاز و در سال‌ 1160 ه. ق‌ با قتل‌ نادر به‌ پایان‌ رسید. نادرشاه‌ علیرغم‌ اعمال‌ ناشایست‌ اواخر حكومت‌ خویش‌، در توسعه‌ تجارت‌ و بازرگانی‌ داخلی‌ و خارجی‌ كوشید و در صدد تشكیل‌ نیروی‌ دریایی‌ قدرتمندی‌ در شمال‌ و جنوب‌ ایران‌ بود. خرابه‌های‌ كلات‌ (محل‌ نگهداری‌ قرائن‌ و گنجینه‌های‌ وی‌) از نشیب‌ و فرازهای‌ ایران‌ در دوران‌ سلطنت‌ این‌ پادشاه‌ قدرتمند حكایت‌ می‌كند.

افشاریان (سلسلهٔ افشار)
پادشاهی

 

۱۱۴۸/۱۷۳۶۱۱۶۳/۱۷۹۶
 

 

پرچم نشان نظامی
پهناوری پادشاهی افشاریان
پایتخت مشهد, استرآباد
زبان‌(ها) کردی کرمانجی
دین اسلام [[]]
ساختار سیاسی پادشاهی
شاه
 - ۱۱۴۸-۱۱۶۰ نادرشاه

عادل‌شاه

ابراهیم‌شاه

شاهرخ‌میرزا
تاریخچه
 - تأسیس ۱۱۴۸/۱۷۳۶
 - انقراض ۱۱۶۳/۱۷۹۶



File:Jahangoshaye naderi.JPG

کتاب جهانگشای نادری در موزه آرامگاه نادرشاه افشار

File:Statue of Nader Afshar.JPG

تندیس نادرشاه افشار در آرامگاه نادرشاه

File:Nadershahtomb.jpg


مقبره نادرشاه در مشهد

File:Pistols - Afsharid Empire.JPG


تپانچه‌های دوران افشاریان در موزه آرامگاه نادرشاه افشار

برچسب ها: افشاریه، نادر شاه،
نظرات